LinkedIn Twitter

In gesprek met prof.dr.ir. Andy van den Dobbelsteen

 
Interview met Prof.dr.ir. Andy van den Dobbelsteen, hoogleraar Climate Design & Sustainability aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft
Wie renoveert, kan er niet omheen om daarbij een verbeterde energieprestatie te realiseren. Gebouwen met een hoog energiegebruik worden in de nabije toekomst slecht verkoop- of verhuurbaar. Nu al hebben veel woningen een energierekening die net zo hoog is als de huur of hypotheek. Professor Andy van den Dobbelsteen hoopt dat de overheid en financiële wereld hun best gaan doen om energierenovatie van de energetisch slechtste woningen te faciliteren. Met het ‘Prêt-à-Loger’-concept laat hij met studenten van de TU Delft zien hoe Nederlandse woningen van eigen energie voorzien kunnen worden. DPA Cauberg-Huygen heeft de studenten ondersteund en gecoacht voor de bouwfysica van het project.

Kunt u iets meer vertellen over het ‘Prêt-à-Loger’-concept?
“Met studenten van de TU Delft laten we zien hoe een gewoon Hollands rijtjeshuis energieneutraal kan worden door een paar slimme toevoegingen, waaronder een kas aan de zuidoostzijde. Het mooie is dat verbetering van de leefkwaliteit centraal staat. De bewoners blijven er gewoon wonen, maar wel in een mooiere, ruimere woning die geen energierekening heeft.”

Hoe is dit idee ontstaan?
“In 2012 wilde een team van de TU Delft meedoen met de Solar Decathlon, een prestigieuze tweejaarlijkse competitie van duurzame woningen. Ze hadden een mooi ontwerp voor een drijvende, roterende zonnewoning, maar kregen de financiën niet rond. Toen ik benaderd werd of ik een nieuwe poging wilde wagen, besloten de geïnteresseerde studenten al snel om iets maatschappelijk relevanters te doen: renovatie van een bestaande woning. Uit hun onderzoek bleek dat er in Nederland 1,4 miljoen rijtjeswoningen zijn met een groot energiegebruik. Dus die gingen we aanpakken.”

Hoe hebben de studenten dit aangepakt?
“De studenten hebben typologisch onderzoek gedaan naar de verschillende rijtjeshuizen en besloten om een woning uit de jaren ’60 als voorbeeld te nemen. Toevallig had Dennis, een van de studenten, een leegstaand rijtjeshuis in Honselersdijk (Westland) in de aanbieding waar zijn opa en vader nog hadden gewoond en waar hij als kind veel had gespeeld. Met dat huis als referentie zijn we gaan nadenken over interventies. Al snel bleven twee richtingen terugkomen: een tweede huid en een kas over het gebouw heen. Uiteindelijk is Prêt-à-Loger, onze inzending voor de Solar Decathlon, een combinatie van beide richtingen geworden, waar we erg trots op zijn.”

Wat is uw rol?
“Voor het Solar Decathlon-project ben ik de ‘primary faculty advisor’. Ik ben vanuit de TU Delft verantwoordelijk voor het project en voor de studenten. Samen met mijn collega Craig Martin, de dagelijkse begeleider, heb ik met de studenten het plan bedacht en uitgewerkt. Ik heb veel gedaan aan publiciteit en werving van het comité van aanbeveling, sponsors en partners. Tot de partners waarmee we het project gerealiseerd hebben behoren de Energiesprong en Univé en natuurlijk ook DPA Cauberg-Huygen. Later is collega Hans Wamelink ook betrokken voor de bouwvoorbereiding en het bouwproces. Hij heeft de bouwer, TBI Bouw, aan boord weten te halen.”

Het project wordt beschreven als symbool voor de transitie van bestaande woningen naar energieneutraal. Is het echt zo bijzonder?
“Met Prêt-à-Loger zijn we een van de pioniers van de revolutie die net is gestart. Energetische renovaties zijn nu nog zeldzaam, maar de komende 20 jaar zal een reuzetransitie plaatsvinden. Wat ons project bijzonder maakt is de oplossing met de kas, of Serre 2.0, zoals we hem ook noemen. Die kas helpt om de woning extra kwaliteit en ruimte geven en is de basis van onze energievoorziening: de geïntegreerde zonnecellen leveren de stroom en de luchtspouw tussen kas en dak is - via een collector en warmtepomp - de leverancier van warm water, ook voor de verwarming. We hebben veel andere slimme snufjes toegepast, maar de kas is wel de kern.”

1,4 miljoen Nederlandse woningen zouden op vergelijkbare wijze van eigen energie voorzien kunnen worden. Hoe realistisch is dit?
“Natuurlijk kunnen niet alle 1,4 miljoen woningen op exact dezelfde wijze worden aangepakt, maar ons systeem is op maat te maken voor verschillende rijtjeshuizen. We merken dat er erg veel belangstelling voor is sinds we de proefwoning bouwden. De vraag is er. Ons voorbeeldhuis was niet optimaal georiënteerd en dat is natuurlijk meestal zo. In Versailles staan we ten opzichte van onze concurrenten dan ook gedraaid, want dat is de waarheid die we niet willen verdoezelen voor een hogere stroomopbrengst. Ook technisch zijn we heel realistisch bezig. Belangrijkste punt van haalbaarheid is natuurlijk de benodigde investering. Deze mag niet zo hoog zijn dat de huur of hypotheek straks zoveel hoger wordt dat bewoners uiteindelijk meer betalen dan voor de renovatie, toen er nog een energierekening was. Met seriematige projecten van meer woningen denk ik dat het mogelijk is om de bewoners per maand geen cent meer te laten betalen dan nu. Dat terwijl hun woning comfortabeler, gezonder en energieneutraal is en een hogere toekomstwaarde heeft.”

Welke impulsen zijn nodig om de transitie van bestaande woningen naar energieneutraal in gang te zetten?
“Met Prêt-Loger en de prototypeprojecten van De Stroomversnelling is voor iedereen zichtbaar hoe woningen energieneutraal kunnen worden. Wat vooral nodig is voor de grote energietransitie in de woningbouw, zijn nieuwe financiële modellen. Banken, verzekeraars en pensioenfondsen kunnen hun geld beter niet meer beleggen in verre, vage projecten die nauwelijks nog rendement opleveren. Laten ze dat geld inzetten voor revolverende fondsen waarmee energierenovaties mogelijk zijn.”

Wat vindt u van de bijdrage van DPA Cauberg-Huygen als partner van Prêt-à-Loger?
“We zijn heel blij met DPA Cauberg-Huygen als partner. Sinds hun betrokkenheid zijn een aantal bouwfysische zaken goed onderzocht, gesimuleerd en waar mogelijk gemeten. Ook heeft DPA Cauberg-Huygen de studenten ondersteund en gecoacht voor de bouwfysica van het project. We zijn erg tevreden over de steun van bijvoorbeeld Hester Hellinga en Jack Ponsteen.”

Wat is de meerwaarde van de uitgevoerde metingen?
“De metingen lieten zien of de uitgangspunten van het ontwerp klopten. De simulaties en metingen hebben geleid tot een paar verbeteringen in het ontwerp, waarmee onze kans om te winnen is toegenomen.”

En nu naar de Solar Decathlon 2014. Hoe schat u de kansen in?
“De Solar Decathlon is een tweejaarlijkse competitie van duurzame woningen, ditmaal in Versailles, met 20 teams van internationale universiteiten. Ik denk dat we een goede kans maken om te winnen. De concurrenten maken een nieuwbouwwoning, in het beste geval een nieuwe opbouw op een bestaand woningblok. Dit zijn weliswaar optimaal georiënteerde en geëquipeerde woningen, maar wij zijn het enige project met een markt van miljoenen woningen. Behalve maatschappelijk zeer relevant, is het een prachtige woning met een fraaie duurzame tuin die samen met NL Greenlabel ontworpen is. Op het terrein van de Solar Decathlon - naast het paleis van de Zonnekoning - staan een paar mooie en waarschijnlijk goed presterende woningen, maar ons rijtjeshuis maakt erg veel indruk. ”

Welke spin off krijgt het, denkt u?
“Ons plan verdient een heel grote spin-off. Wat wij doen is niet niks: we dragen potentieel bij aan de energierenovatie en woningverbetering van miljoenen woningen in Noordwest-Europa. De TU Delft mag daar best trots op zijn. Gelukkig is er al veel media-aandacht.”

Contact
Wilt u meer weten over duurzaam renoveren? Mail Jack Ponsteen: j.ponsteen@chri.nl.